طرحواره درمانی در بحران ( قسمت اول- کووید -19)

قبل از هر چیز نیاز است تا از خود طرحواره تعریف کوچکی داشته باشیم تا بتوانیم خودآگاهی خود را بالا برده و در شرایط بحرانی بهترین عملکرد را داشته باشیم.
اما طرحواره چیست؟

طرحواره نحوه شناخت و چگونگی احساس ما نسبت به خودمان، دیگران و محیط اطرافمان می باشد، در واقع می توان طرحواره را هسته مرکزی افکار دانست.
افرادی که دچار "طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر و بیماری " هستند، این روزها به علت شیوع ویروس کرونا معروف به " کووید- 19" در ایران، ممکن است حملات پانیک ( هراس) را در طول شبانه روز تجربه کنند. از نشانه های افراد با "طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر و بیماری" این است که حتی " در شرایط عادی- وضعیت سفید" نیز هر لحظه منتظر یک رویداد وحشتناک، فاجعه ای جدید یا ابتلا به یک بیماری کشنده هستند.

طبیعتا زمانی که " وضعیت سفید" وجود دارد، ترس از ابتلا به بیماری های مختلف، به معنای فعال شدن طرحواره آسیب پذیری است، اما اکنون که شرایط از وضعیت سفید خارج و به وضعیت زرد وارد شده ایم، ترس و نگرانی نسبت به ابتلا به بیماری " کووید- 19) فعال شدن طرحواره آسیب پذیری نمی باشد. این وضعیت یک " رویداد واقعی " است که در سطح جهانی مشکلات زیادی را برای انسان ها ایجاد نموده است.

یکی از وظایف مهم " ذهنیت بزرگسال سالم " تشخیص خطر واقعی از خطر غیر واقعی است. ابتلا به " کووید- 19" یک مساله جدی است و بزرگسال سالم نسبت به خطرات واقعی به منظور حفظ بقای جسمی و هیجانی، بسیار دقیق، سنجیده و آگاهانه عمل می کند.

در صورتیکه طرحواره آسیب پذیری جزو طرحواره های اصلی شما بوده، بهتر است به موارد زیر دقت نمایید:
1- با ذهنیت بزرگسال سالم نسبت به روزهای پیش رو " امیدوار" باشید، زیرا در طول تاریخ، بشر توانسته است در مقابل بیماری های بسیار سخت تر از خانواده ویروس های کرونا موفق عمل نماید.
2- رعایت نکات بهداشتی و ایمنی بسیار مهم است، اما مراقب آیین مندی های وسواسی از نوع تمیز کردن/ شستشو که بر ترتیب ، جهت و تعداد حرکات پاک کردن است، باشید.
3- برای کاهش اضطراب به انجام تمرینات روزانه مدیتیشن ( مراقبه) و مایندفولنس ( ذهن آگاهی )بپردازید.
4- در شرایط زرد و قرمز، شایعه شدیدا قوت می گیرد، از اینرو کمتر به بررسی اخبار از طریق شبکه های مجازی بپردازید.
5- ماندن در خانه به لحاظ شرایط زرد نه تنها " سبک مقابله ای اجتناب از موقعیت های خطرناک " محسوب نمی گردد، بلکه یک خود مراقبتی ( Self- Care) و فاصله گرفتن سالم (Healthy Self - distance ) می باشد.
6- گفتگوی خیالی بین بزرگسال سالم و ذهنیت کودک آسیب پذیر برقرار کنید. بزرگسال سالم در نقش والد خوب با کودک آسیب پذیر مضطرب همدلی نماید و قول حمایت و توجه کافی در این شرایط را بدهد.
7- این روزها بیشتر اوقات به واسطه توفیق اجباری در خانه هستیم، بهترین فرصت برای تقویت ذهنیت کودک شاد است. از این رو تماشای فیلم، بازی کردن، تماشای آلبوم های خانوادگی، نوشتن، کتاب خواندن، تماس تلفنی با دوستان قدیمی، آواز خواندن، گوش دادن به موسیقی، آشپزی کردن و نقاشی کشیدن توصیه می شود.
8- در صورتیکه طرحواره شما شدیدا فعال شده است، می توانید از طرحواره درمانگران مشاوره تلفنی بگیرید یا با یکی از افراد صمیمی و امن خود در مورد اضطراب ها و نگرانی هایتان گفتگو کنید. این بسیار مهم است که ترس خود را سرکوب نکنید یا به رفتارهای خود آرام بخش مانند سو مصرف الکل، مواد مخدر، داروها و غیره نپردازید.
9- افراد ناآگاه و همچنین افرادی که طرحواره آسیب پذیری دارند ممکن است در چنین شرایطی " سبک مقابله ای جبران افراطی " نشان دهند. شجاع نمایی، انجام رفتارهای خطرناک مانند رفت و آمد غیر ضروری به اماکن شلوغ با اتوبوس یا مترو و همچنین رفتارهای بی احتیاط مانند غذا خوردن در رستوران ها، دست دادن و روبوسی کردن و غیره احتمال ابتلا به بیماری را افزایش می دهد.
10- در صورتی که نشانه های کووید- 19 مانند تب، سرفه های خشک، خستگی و غیره را دارید، به تفکر جادویی ( برای مثال : اگر به بیماری فکر نکنی، خود به خود خوب می شود یا با گفتن نیازی به دکتر رفتن نیست و با درمان های خانگی حل می شود) نپردازید.

ادامه دارد...

حاجیه شیدایی، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی ( عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مراغه)